चंद्राला स्पर्श केल्यानंतर भारत आता सूर्याकडे जाण्याच्या तयारीत आहे. चांद्रयान-3 च्या प्रचंड यशानंतर आता आदित्य एल1 ची तयारी सुरू आहे. लँडर विक्रम आणि रोव्हर प्रज्ञान चंद्रावर उतरण्याचे कौतुक संपूर्ण जगात सुरु असतांनाचं भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था म्हणजेच इस्रोने मोठी घोषणा करून संपूर्ण जगाला अवाक केले आहे.
सूर्यावर जाण्याची तारीख ठरली…
चंद्रयाणच्या यशस्वी मोहिमे नंतर इस्रो 2 सप्टेंबर रोजी आपली पहिली सूर्य मोहीम प्रक्षेपित करणार असल्याचं जाहीर केले आहे.आंध्र प्रदेशातील श्रीहरिकोटा येथील सतीश धवन अंतराळ केंद्रातून मिशन आदित्य L1 प्रक्षेपित केले जाईल. चांद्रयान-3 च्या यशानंतर आदित्य एल1 इस्रोसाठी खूप महत्वाचे आहे.
इस्रोच्या पहिल्या सूर्य मोहिमेच्या नावात दोन शब्द आहेत, पहिला- आदित्य आणि दुसरा- L1 म्हणजेच Lagrange Point.
आता आपण L1 बद्दल काही तपशीलवार वर्णन करूया, कारण ते खूप महत्वाचे आहे.
- L1 म्हणजे Lagrange Point One.
- लॅग्रेंज पॉइंट्स हे बिंदू आहेत, जे अंतराळातील दोन पिंडांमध्ये असतात, जसे की सूर्य आणि पृथ्वी यांच्यामधील विशिष्ट स्थान.
- या टप्प्यावर, सूर्य आणि पृथ्वीचे गुरुत्वाकर्षण समान आहे, त्यामुळे येथे उपस्थित अंतराळ यान स्थिर राहतात आणि अत्यंत कमी इंधन खर्च करून गोष्टींचा अभ्यास करतात.
- सूर्यग्रहणाचा या बिंदूवर परिणाम होत नाही.
लॅग्रेंज पॉइंट वन हे पृथ्वीपासून 1.5 दशलक्ष किलोमीटर अंतरावर असून या लॅग्रेंज पॉइंट वनवरून भारताचे सूर्ययान-आदित्य एल1 सूर्याचा अभ्यास करणार आहेत.
आम्ही तुम्हाला सांगतो की हा बिंदू फ्रेंच गणितज्ञ जोसेफ लुई लॅग्रेंज यांनी 1772 मध्ये शोधला होता, म्हणून याला लॅग्रेंज पॉइंट म्हणतात. 2 सप्टेंबर रोजी जेव्हा आदित्य एल वन मिशन लाँच केले जाईल, तेव्हा ते या लॅग्रेंज वन पॉइंटवर पोहोचेल आणि पुढील 5 वर्षांसाठी सूर्याचा अभ्यास करेल.
ते 5 वर्षे करणार सूर्याचा कोणता अभ्यास?
- सूर्याचा अभ्यास करणारी ही पहिली भारतीय मोहीम असेल.
- सौर वादळांचा अभ्यास करणार.
- सूर्यप्रकाशातून बाहेर पडणाऱ्या ज्वालांची माहिती गोळा करणार आहे
- सूर्यापासून पृथ्वीवर जे काही कण किंवा लहरी येतात त्याचा अभ्यास केला जाईल.
- सूर्याच्या बाह्य कवचाची माहिती गोळा करेल.
- पृथ्वीवरील सौर वादळाचा प्रभाव डीकोड करेल.
यामुळे सूर्याच्या हालचालींमुळे पृथ्वीवर होणाऱ्या बदलांचे व्यवस्थापन अधिक चांगल्या पद्धतीने करणे आपल्याला फायद्याचे ठरेल. पण ते इतके सोपे नाही. आदित्य एल1 एखाद्याला सूर्याच्या तीव्र उष्णतेचा सामना करावा लागेल आणि सूर्यापासून निघणाऱ्या धोकादायक किरणांपासून दूर राहावे लागेल. यासोबतच त्याला सौर वादळाचाही सामना करावा लागणार आहे. आदित्य इतक्या उष्णतेपासून आणि धोकादायक किरणोत्सर्गापासून वाचू शकेल याची काळजी घेण्यात आली आहे.
कसे काम करेल आदित्य L-1
- आदित्य-L1 मध्ये 7 पेलोड्स म्हणजेच विशेष उपकरणे असतील.
- ही उपकरणे सूर्याच्या किरणांची वेगवेगळ्या प्रकारे चाचणी घेतील.
- सौर वादळांशी संबंधित गणना करेल.
- त्यात एचडी कॅमेरेही बसवण्यात येणार आहेत.
- आपल्याला इतर डेटासह सूर्याची उच्च रिझोल्यूशनची चित्रे मिळतील.
- त्यानंतर इस्रोचे शास्त्रज्ञ या डेटाचा नंतर अभ्यास करतील.
चांद्रयान-3 खाली विक्रम उतरल्यानंतर 10 दिवसांच्या आत एवढ्या मोठ्या मोहिमेचे प्रक्षेपण करणे हे एक आव्हानात्मक काम आहे, ज्यासाठी इस्रोची तयारी पूर्ण झाली आहे. ISRO 2 सप्टेंबर रोजी सन मिशन आदित्य L1 लाँच करणार आहे आणि त्याची कल्पना 2008 मध्ये देण्यात आली होती.
- 2016 मध्ये पहिल्यांदाच 3 कोटी रुपयांचे प्रायोगिक बजेट देण्यात आले होते.
- यानंतर 2019 मध्ये आदित्य L1 साठी 378 कोटी रुपयांचे बजेट जारी करण्यात आले. यामध्ये प्रक्षेपण खर्चाचा समावेश नव्हता.
- नंतर 75 कोटींचे लाँचिंग बजेट देण्यात आले.
- आदित्य एल1 मिशनवर एकूण 456 कोटी रुपये खर्च करण्यात आले आहेत.
- म्हणजेच आदित्य एल-1 चे बजेट अनेक हॉलिवूड आणि बॉलीवूड चित्रपटांपेक्षा कमी आहे.
अमेरिकन स्पेस एजन्सी नासाच्या सौर मोहिमेशी त्याची तुलना केली, तर ते खूपच स्वस्त आहे. 2018 मध्ये, NASA ने Surya Mission Parker Solar Pro लाँच केले, ज्याचे एकूण बजेट 12400 कोटी रुपये होते, म्हणजे NASA चे सौर मिशन भारताच्या आदित्य मिशनपेक्षा 27 पट जास्त महाग आहे.
तसे, आम्ही तुम्हाला सांगतो की नासाची सौर मोहीम 2025 पर्यंत काम करेल, तर आदित्य मिशन 2028 पर्यंत सूर्याचा अभ्यास करेल. सौर मोहिमा पाठवण्यात अमेरिका जगात पहिल्या क्रमांकावर असून आतापर्यंत 23 सौर मोहिमा पाठवल्या आहेत. 1994 मध्ये, नासा आणि युरोपियन स्पेस एजन्सीने मिळून पहिली सौर मोहीम पाठवली. नासाच्या पार्कर सोलर प्रोब नावाच्या मोहिमेने 26 वेळा सूर्याभोवती प्रदक्षिणा घातली आहे.
NASA ने 2001 मध्ये जेनेसिस मिशन लाँच केले. सूर्याभोवती प्रदक्षिणा घालताना सौर वाऱ्याचे नमुने घेणे हा त्याचा उद्देश होता. आता 2 सप्टेंबर रोजी आदित्य एल-1 लाँच करून भारत एक नवा विक्रम प्रस्थापित करेल.
