मृतदेह जतन करणारे केमिकल दुधात आढळले; धक्कादायक प्रकार

Spread the love

महाराष्ट्रातील धुळे जिल्ह्यातून एक अत्यंत धक्कादायक प्रकार समोर आला आहे. करवंद गावातील एका महिलेने विकत घेतलेल्या दुधाच्या नमुन्यात मृतदेह जतन करण्यासाठी वापरले जाणारे ‘फॉर्मालिन’ हे घातक रसायन आढळल्याने मोठी खळबळ उडाली आहे. अन्न व औषध प्रशासन विभागाने केलेल्या तपासणीत हा प्रकार उघड झाला असून नागरिकांच्या आरोग्याबाबत गंभीर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. या घटनेमुळे दूध विक्री आणि अन्नसुरक्षा व्यवस्थेवरही प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे.

मृतदेह जतन करणारे केमिकल दुधात आढळले; धक्कादायक प्रकार

धुळे जिल्ह्यातील करवंद गावात उघडकीस आला प्रकार
धुळे जिल्ह्यातील करवंद गावातील लक्ष्मीबाई वाघ यांनी स्थानिक विक्रेत्याकडून दूध विकत घेतले होते. दुधाच्या गुणवत्तेबाबत संशय आल्यामुळे त्यांनी याबाबत तक्रार केली. त्यानंतर अन्न व औषध प्रशासन विभागाने त्या दुधाचा नमुना तपासणीसाठी घेतला.
हा नमुना पुढील तपासणीसाठी संभाजीनगर येथील शासकीय प्रयोगशाळेत पाठवण्यात आला. प्रयोगशाळेत झालेल्या तपासणीत समोर आलेला अहवाल अत्यंत धक्कादायक होता. या दुधात ‘फॉर्मालिन’ हे रसायन आढळल्याचे स्पष्ट झाले.

प्रयोगशाळा अहवालात धक्कादायक खुलासा
माध्यमांमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या माहितीनुसार, प्रयोगशाळेच्या तपासणीत दुधात दोन मोठ्या त्रुटी आढळल्या.
पहिली म्हणजे दुधातील फॅटचे प्रमाण कमी असल्याचे दिसून आले. साधारणपणे म्हशीच्या दुधात किमान ५ टक्के फॅट असणे अपेक्षित असते. मात्र तपासलेल्या नमुन्यात ते केवळ ४.३ टक्के असल्याचे आढळले.
दुसरी आणि सर्वात गंभीर बाब म्हणजे या दुधात फॉर्मालिन चाचणी पॉझिटिव्ह आली. म्हणजेच दुधात जाणीवपूर्वक घातक रसायन मिसळले असल्याचे स्पष्ट झाले. त्यामुळे हा प्रकार केवळ भेसळीपुरता मर्यादित नसून आरोग्यासाठी अत्यंत धोकादायक असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.

फॉर्मालिन म्हणजे नेमके काय?
फॉर्मालिन हे अत्यंत घातक रासायनिक द्रावण आहे. याचा वापर मुख्यतः वैद्यकीय आणि औद्योगिक क्षेत्रात केला जातो.
रुग्णालये किंवा प्रयोगशाळांमध्ये मृतदेह, प्राण्यांचे अवयव किंवा ऊती सडू नयेत म्हणून त्यांना फॉर्मालिनमध्ये जतन करून ठेवले जाते. त्यामुळे हे रसायन शरीरातील विघटनाची प्रक्रिया थांबवते.
याशिवाय या रसायनाचा वापर
जंतुनाशक म्हणून
शस्त्रक्रिया कक्ष निर्जंतुक करण्यासाठी
रबर उद्योगात
रंग व कापड उद्योगात
अशा विविध औद्योगिक कामांसाठी केला जातो.

दूध खराब होऊ नये म्हणून भेसळ
तज्ज्ञांच्या मते काही विक्रेते उन्हाळ्याच्या दिवसात किंवा लांब अंतरावर दूध वाहतूक करताना ते खराब होऊ नये म्हणून फॉर्मालिन मिसळण्याचा प्रकार करतात.
या रसायनामुळे दुधातील जिवाणूंची वाढ थांबते आणि दूध लवकर खराब होत नाही. त्यामुळे दोन ते तीन दिवस बाहेर ठेवल्यानंतरही दूध ताजे असल्यासारखे दिसते आणि ते फुटतही नाही.
मात्र अशा प्रकारे रसायन मिसळलेले दूध पिणे आरोग्यासाठी अत्यंत घातक ठरू शकते.

आरोग्यावर होऊ शकतात गंभीर परिणाम
वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते फॉर्मालिन हे ‘कार्सिनोजेनिक’ रसायन आहे. म्हणजेच ते शरीरात कर्करोग निर्माण करण्याची शक्यता वाढवते.
अशा रसायनयुक्त दूध किंवा अन्नपदार्थांचे सेवन केल्यास पुढील समस्या उद्भवू शकतात:
तीव्र पोटदुखी
उलट्या आणि मळमळ
जुलाब
श्वसनास त्रास
पचनसंस्थेचे गंभीर आजार
दीर्घकाळ अशा पदार्थांचे सेवन केल्यास मूत्रपिंड निकामी होणे, रक्ताचा कर्करोग तसेच इतर गंभीर आजार होण्याची शक्यता असल्याचे डॉक्टर सांगतात.
प्रशासनाकडून कारवाईची शक्यता
या प्रकरणानंतर अन्न व औषध प्रशासन विभागाने संबंधित विक्रेत्याविरुद्ध कडक कारवाईची प्रक्रिया सुरू केली आहे. दूध भेसळीचे प्रकार थांबवण्यासाठी तपासणी मोहीम अधिक कडक करण्याची गरज असल्याचेही प्रशासनाने संकेत दिले आहेत.
तसेच नागरिकांनी संशयास्पद दूध किंवा अन्नपदार्थ दिसल्यास तात्काळ प्रशासनाकडे तक्रार करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.

नागरिकांनी घ्यावी खबरदारी
या घटनेमुळे नागरिकांनी दूध खरेदी करताना अधिक सतर्क राहण्याची गरज निर्माण झाली आहे. तज्ज्ञांच्या मते शक्यतो विश्वासार्ह डेअरी किंवा ब्रँडेड पॅकेटमधील दूध वापरणे सुरक्षित ठरू शकते.
तसेच दुधाचा रंग, वास किंवा चव यामध्ये काहीही संशयास्पद वाटल्यास ते दूध वापरणे टाळावे आणि संबंधित विभागाला माहिती द्यावी.

धुळे जिल्ह्यात उघडकीस आलेला हा प्रकार अत्यंत चिंताजनक असून अन्नसुरक्षा व्यवस्थेतील त्रुटी अधोरेखित करतो. Milk Adulteration News म्हणून समोर आलेल्या या प्रकरणामुळे नागरिकांच्या आरोग्याचा प्रश्न गंभीर बनला आहे.
दुधासारख्या दैनंदिन वापरातील अन्नपदार्थात मृतदेह जतन करणारे रसायन आढळणे ही बाब अत्यंत धोकादायक आहे. त्यामुळे अशा प्रकारांवर कठोर कारवाई करून अन्नभेसळ रोखणे आणि नागरिकांच्या आरोग्याचे संरक्षण करणे ही प्रशासनाची मोठी जबाबदारी ठरत आहे.