नवी दिल्ली: अनेकवेळा असे घडते की तुम्हाला एखादी नोट फाटलेली किंवा टेप केलेली आढळते. आणि मग तुम्ही या नोटा कोठेही देण्यास सक्षम नाही कारण दुकानदार देखील ते घेण्यास नकार देतात. पण फाटक्या नोटांबाबत आरबीआयने काही नियम बनवले आहेत आणि तुम्ही बँकेत जाऊन अशा नोटा बदलू शकता. तुम्ही बँकेत जुन्या आणि फाटलेल्या नोटा बदलू शकता. अगदी अनेक तुकडे झालेल्या नोटाही बदलल्या जाऊ शकतात आणि ज्या नोटा पूर्ण नाहीत, त्या नोटांच्या बदल्यात बँक त्यांच्या हिशोबाने पैसे देते. मात्र, नोटा बदलताना तुम्हाला बँकांचे नियम माहित असणं गरजेचं आहे.
बँकेचे नियम काय आहेत?
भारतीय रिझर्व्ह बँक (RBI) च्या 2017 च्या चलन नोट नियमांनुसार, जर तुम्हाला ATM मधून विकृत नोटा आढळल्या तर तुम्ही त्या सहजपणे बदलू शकता. आणि कोणतीही सरकारी बँक (PSB) नोटा बदलण्यास नकार देऊ शकत नाही. बँका अशा नोटा घेण्यास नकार देऊ शकत नाहीत.
नोट बदलण्याचा हा मार्ग आहे
तुमची नोट जरी फाटली असली तरी बँक ती बदलून देईल. फाटलेल्या नोटेचा कोणताही भाग गहाळ असला तरीही तो बदलला जाऊ शकतो. यासाठी, एक फॉर्म भरून, तुम्ही सरकारी बँक, खाजगी बँक किंवा RBI च्या इश्यू ऑफिसमध्ये जाऊन करन्सी चेस्ट बदलू शकता.
पूर्ण पैसे परत मिळतील
तुम्हाला पूर्ण पैसे परत मिळतील की नाही ते तुमच्या नोटची स्थिती आणि नोट मूल्यावर अवलंबून आहे. काही विकृत नोटांच्या बाबतीत, पूर्ण पैसे उपलब्ध आहेत, परंतु जर नोट अधिक फाटली असेल तर तुम्हाला काही टक्के रक्कम परत मिळेल. उदाहरणार्थ, जर 50 रुपयांपेक्षा कमी मूल्याच्या नोटचा सर्वात मोठा तुकडा सामान्य नोटच्या 50 टक्क्यांपेक्षा जास्त असेल तर त्याचे पूर्ण मूल्य या नोटच्या बदल्यात सापडेल. जर 50 रुपयांपेक्षा जास्त मूल्याच्या नोटचा सर्वात मोठा तुकडा सामान्य नोटपेक्षा 80 टक्के किंवा जास्त असेल तर या नोटच्या बदल्यात तुम्हाला संपूर्ण मूल्य मिळेल.
त्याच वेळी, जर 50 रुपयांपेक्षा जास्त मूल्याच्या नोटेचा सर्वात मोठा तुकडा सामान्य नोटच्या 40 ते 80 टक्के दरम्यान असेल तर तुम्हाला त्या नोटची फक्त अर्धी किंमत मिळेल. जर 50 रुपयांपेक्षा जास्त मूल्याच्या एकाच नोटचे दोन तुकडे असतील आणि हे दोन तुकडे सामान्य नोटच्या 40 टक्क्यांपर्यंत असतील तर तुम्हाला नोटच्या पूर्ण मूल्याच्या बरोबरीचे मूल्य मिळेल. 1, 2, 5, 10, 10 आणि 20 रुपयांच्या नोटांच्या बदल्यात अर्धी किंमत उपलब्ध नाही. म्हणजेच, आता तुम्ही तुमचे पैसे तोट्याशिवाय बदलू शकता.
तक्रार कशी करावी
जर कोणतीही बँक तुम्हाला विकृत नोटांची देवाणघेवाण करण्यास नकार देत असेल, तर तुम्ही त्याबद्दल https://crcf.sbi.co.in/ccf/ मध्ये सामान्य बँकिंग // रोख संबंधित श्रेणीमध्ये तक्रार करू शकता. ही लिंक स्टेट बँक ऑफ इंडियाच्या एटीएमसाठी आहे. अनेक अहवालांनुसार, कोणतीही बँक एटीएममधून विकृत नोटा बदलण्यास नकार देऊ शकत नाही. तसेच, असे असूनही बँकांनी नियमांचे उल्लंघन केल्यास बँक कर्मचाऱ्यांवर कारवाई होऊ शकते. ग्राहकाच्या तक्रारीच्या आधारे बँकेला 10 हजारांपर्यंत नुकसान भरपाई देखील द्यावी लागू शकते.
