जर तुमच्या कष्टाने कमावलेल्या मालमत्तेवर कोणी अतिक्रमण केले असेल, तर सहसा तुम्हाला कायदेशीर लढाईसाठी न्यायालयात जावे लागते. मात्र, आपली राज्यघटना आणि कायदाही तुम्हाला असे अधिकार देतो, ज्याच्या अंतर्गत तुम्ही ‘गुंडगिरी’ करूनही तुमची मालमत्ता परत मिळवू शकता. शेवटी, तो कोणत्या प्रकारचा कायदा आहे आणि आपण त्याचा वापर किती प्रमाणात करू शकतो ते जाणून घेऊयात..
भारतीय राज्यघटनेने प्रत्येक नागरिकाला स्वसंरक्षणाचा अधिकार दिला आहे. घटनेच्या कलम 96 ते 106 मध्ये स्वसंरक्षणाच्या अधिकाराचे नियम आणि तरतुदी आहेत. कोणत्याही नागरिकाला त्याच्या जीवित आणि मालमत्तेचे रक्षण करण्याचा अधिकार आहे, असे स्पष्टपणे म्हटले आहे. तुम्ही हा अधिकार अशा प्रकारे लागू करू शकता की जर कोणी जबरदस्तीने तुम्हाला किंवा तुमच्या मालमत्तेचे नुकसान करत असेल तर तुम्ही त्यांचा जीवही घेऊ शकता. सहसा हा वाद न्यायालयाद्वारे सोडवला जाऊ शकतो, परंतु यास बराच वेळ लागेल. ज्यामध्ये तुम्ही सक्षम असाल तर बळाचा वापर न करताही तुम्हाला तुमची मालमत्ता मिळवण्याचा अधिकार कायदा देतो. याचा अर्थ तुम्ही समोरच्याचा जीव घ्यावा असे नाही. पण धमकावून किंवा धमकावून तुम्ही तुमची मालमत्ता परत मिळवू शकता. अशावेळी कायदा तुमच्या बाजूने असतो.
हा कायदा कसा काम करतो
या कायद्यानुसार तुमच्या मालमत्तेवर कोणी अतिक्रमण करून त्यावर कोणतेही बांधकाम केले आहे. तसेच, जर त्यांनी त्यांचे सामान त्यात ठेवले असेल तर, हा कायदा तुम्हाला तुमची मालमत्ता परत मिळवण्यासाठी बळाचा वापर करण्यास परवानगी देतो. तुम्ही केवळ त्यांची मालमत्ता तोडून पुन्हा ताब्यात घेऊ शकत नाही, तर तुम्ही त्यांचे सामानही फेकून देऊ शकता.
कायदाही तुमची बाजू घेईल.
सहसा एखाद्याची मालमत्ता किंवा इमारत पाडण्यासाठी कायदेशीर कारवाई करावी लागते. परंतु जर तुम्हाला स्वसंरक्षणाच्या अधिकारात कायद्याने संरक्षण दिले असेल तर अशा प्रकरणांमध्ये तुमच्यावर कारवाई होऊ शकत नाही. एवढेच नाही तर दुसऱ्या पक्षाने तुमच्याविरुद्ध न्यायालयात किंवा पोलिसात तक्रार दाखल केली तरी सुनावणी तुमच्या बाजूने होईल.
आपण किती नुकसान करू शकता?
जरी तुम्हाला या कायद्यांतर्गत संरक्षण मिळाले आहे आणि तुम्ही बळाचा वापर न करता तुमची मालमत्ता मिळवू शकता. त्यासाठी न्यायालयात जावे लागेल. पण काही निर्बंध आहेत. दुसरी व्यक्ती तुमच्याविरुद्ध जितकी शक्ती वापरत आहे तितकीच शक्ती तुम्ही वापरू शकता, असे कायदा सांगतो. म्हणजेच, जर तुमच्या मालमत्तेवर कब्जा करणार्याने तुमच्यावर काठीने हल्ला केला असेल तर तुम्ही त्याचा वापरही करू शकता. जर त्याने तुम्हाला गोळ्या घालण्याचा प्रयत्न केला किंवा तुमच्यावर प्राणघातक शस्त्राने हल्ला केला, तर तुम्ही त्याच प्राणघातक शक्तीचा वापर स्वसंरक्षणासाठी करू शकता.
तुमच्या मालमत्तेबाबत आधीच एक केस चालू असू शकते. म्हणजेच, जर तुम्ही ते रिकामे करण्यासाठी न्यायालयात केस दाखल केली असेल, तर तुम्ही बळाचा वापर करू शकत नाही. असे केल्यास ते तुमच्या विरोधात जाईल आणि तुम्हाला कायदेशीर प्रक्रियेलाही सामोरे जावे लागू शकते.
