आज २ एप्रिल जागतिक ‘ऑटिझम’ दिवस… या विकरा बद्दल फारसं माहिती नाही किंवा जनजागृती नाही त्यामुळं या विषयावर जनजागृती होणे अपेक्षित आहे.
‘ऑटिझम’ एक प्रकारचा मनोविकार म्हणून ओळखला जात असला तरी या विकाराला ‘सायकोन्यूरोलॉजिकल डेव्हलपमेंटल डिसऑर्डर’ म्हणून ओळखलं जातं तर इंग्रजीत यास ‘ऑटिझम’ म्हणतात. ही एक गुंतागुंतीची मानसिक स्थिती आहे. स्वमग्नतावा, ऑटिझम ही जन्मस्थ अवस्था आहे. तो रोग नाही. याचा शोध लिओ केनर यांनी सन १९४३ मध्ये लावला होता.अशा व्यक्ती आपल्याच विश्वात आणि विचारात मग्न असतात.
ऑटिझम (आत्ममग्नता) असलेल्या बालकाचे आयुष्य डॉक्टर,पालक आणि समुपदेशक मिळून विविध उपाय करून सुसह्य व सामान्य व्यक्तीप्रमाणे करू शकतात.महिलांनी गरोदरपणात विशिष्ट काळजी घेतल्यास हा विकार टाळता येतो,यासाठी व्यापक जनजागृती करण्याची गरज आहे.
या मध्ये खालील लक्षणे दिसतात.
समोरच्या व्यक्तीच्या चेहऱ्याकडे न बघणे, नजरेला नजर न देणे.
दुसऱ्याकडे बघून स्मितहास्य न करणे.
भाषेचा विकास अतिशय विलंबाने वा अजिबात न होणे.
समोरच्याने बोललेलेच पुन्हा बोलणे.
स्वत:तच मग्न असणे.
संवादासाठी बोट दाखवणे, खाणाखुणा वापरणे, मान हलवून होकार-नकार देणे यांचा अभाव असणे.
दुसऱ्यांचे अनुकरण करता न येणे.
डोळ्यांची, हातांची विचित्र हालचाल करणे.
संपूर्ण वस्तूऐवजी तिच्या एखाद्या भागाकडेच बघत राहणे. (उदा. गाडीची फिरती चाके…)
फिरत्या वस्तूंकडे (पंखा, चाके) एकटक पाहात बसणे किंवा वस्तू फिरवणे.
काल्पनिक खेळांत न रमणे.
मी व तू या सर्वनामांचा चुकीचा वापर करणे. (उदा. तू कुठे चाललास? उत्तर – तू घरी चालला.)
अन्य व्यक्तींचे विचार, माहिती, भावना वेगळ्या असू शकतात हे माहीत नसणे.
मैत्री करता न येणे.
एकट्यानेच तोच- तोच खेळ खेळत राहणे.
परिस्थितीत बदल झाल्यास अस्वस्थ होणे.
एखादी गोष्ट पसंत नसल्यास रडून गोंधळ घालणे.
एकाच गोष्टीत नको इतका रस दिसतो.
सामान्य ज्ञान कमालीचे तोकडे असणे.
अतिक्रियाशील वा अतिमंद असणे.
प्रकाश, आवाज, स्पर्श, वास व चव यांबाबत कमालीचे संवेदनशील असणे.
भिंतींवर, कपाटांवर डोके- कपाळ घासण्यासारख्या कृती करणे.
वस्तूंचा वास घेणे, चाटणे.
वेदना झाल्यास तसा प्रतिसाद न देणे.
परिचित व्यक्तीनेही जवळ घेतल्यास, मिठी मारल्यास विरोध दर्शवणे.
वरील पैकी केवळ दोन-चार लक्षणे असल्यास ऑटिझम आहे असे म्हणता येणार नाही. तसेच ही सर्व लक्षणे प्रत्येक मुलात आढळतातच असेही नाही. मात्र, यापैकी अनेक लक्षणे दिसू शकतात.
