Devendra Fadnavis Mumbai master plan : मुंबई भारताची आर्थिक राजधानी, स्वप्नांची नगरी आणि देशाचे आर्थिक इंजिन असलेल्या मुंबईने गेल्या दशकात एका अशा परिवर्तनाचा अनुभव घेतला आहे, ज्याची तुलना जागतिक स्तरावरील मोठ्या महानगरांशी केली जाऊ शकते. एकेकाळी रखडलेले प्रकल्प, वाढती वाहतूक कोंडी आणि पायाभूत सुविधांवरील प्रचंड ताण ही मुंबईची ओळख बनली होती. मात्र, मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारने राबवलेल्या ‘मुंबई ट्रान्सफॉर्मेशन’ या धोरणाने शहराच्या नशिबाला नवी कलाटणी दिली आहे. हा बदल केवळ सिमेंट आणि काँक्रीटचा नसून, तो मुंबईच्या जागतिक प्रतिमेचा पुनरुद्धार करणारा ठरला आहे.
पायाभूत सुविधांचा महाजाळ: ‘कनेक्टिव्हिटी’चे नवीन परिमाण
मुंबईच्या विकासाचा कणा म्हणजे इथली वाहतूक व्यवस्था. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी सत्तेवर आल्यापासून ‘इंटिग्रेटेड ट्रान्सपोर्ट सिस्टीम’वर भर दिला. त्यांच्या कार्यकाळात केवळ कागदावर असलेले प्रकल्प प्रत्यक्षात जमिनीवर आले आणि कालबद्ध पद्धतीने पूर्ण करण्यात आले.
अटल सेतू (MTHL): विकासाचा सागरी महामार्ग
मुंबई आणि नवी मुंबईला जोडणारा ‘अटल बिहारी वाजपेयी शिवडी-न्हावा शेवा अटल सेतू’ हा केवळ एक पूल नसून तो राज्याच्या प्रगतीचा महामार्ग ठरला आहे. २१.८ किलोमीटर लांबीचा हा देशातील सर्वात लांब सागरी सेतू दक्षिण मुंबईतून थेट नवी मुंबई आणि तिथून पुढे पुणे-गोवा महामार्गाशी कनेक्टिव्हिटी वाढवतो. फडणवीस यांच्या कार्यकाळात या प्रकल्पाला मिळालेली तांत्रिक गती आणि निधीची तरतूद यामुळे आज हा प्रकल्प मुंबईच्या विकासाचा चेहरा बनला आहे.
कोस्टल रोड: मुंबईच्या पश्चिम किनारपट्टीची नवी ओळख
दक्षिण मुंबईतील वाहतूक कोंडी फोडण्यासाठी आणि नरिमन पॉइंट ते कांदिवली असा विनाअडथळा प्रवास करण्यासाठी ‘कोस्टल रोड’ प्रकल्पाची आखणी करण्यात आली. पर्यावरणीय आव्हाने आणि तांत्रिक अडचणींवर मात करत हा प्रकल्प आज मुंबईकरांचा प्रवास सुसह्य करत आहे. यामुळे इंधनाची बचत आणि प्रदूषणात घट होण्यास मोठी मदत होत आहे.
मेट्रो प्रकल्पांचे पुनरुज्जीवन मुंबईत मेट्रोचे जाळे
विणण्याचे स्वप्न दशकांपासून पाहिले जात होते, पण त्याला गती दिली मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी. मेट्रो-३ (कुलाबा-वांद्रे-सीप्झ) या भूमिगत मेट्रोपासून ते मेट्रो-२ए आणि मेट्रो-७ या मार्गांपर्यंत, मुंबईच्या उपनगरांना जोडण्यासाठी मेट्रोचे जाळे अत्यंत वेगाने विस्तारले गेले. आज लाखो मुंबईकर या मेट्रो सेवेचा लाभ घेत असून लोकल ट्रेनवरील ताण कमी होण्यास सुरुवात झाली आहे.
आर्थिक क्रांती आणि जागतिक दर्जाचे नियोजन
मुंबईला केवळ रस्ते बांधून चालणार नाही, तर तिची आर्थिक क्षमता वाढवणे गरजेचे होते. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी मुंबईला ‘ग्लोबल फायनान्शिअल हब’ बनवण्यासाठी दूरगामी पावले उचलली आहेत.
नवी मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
वाढत्या हवाई वाहतुकीच्या गरजा पूर्ण करण्यासाठी मुंबईत दुसऱ्या विमानतळाची नितांत गरज होती. नवी मुंबई विमानतळ प्रकल्प हा फडणवीसांच्या ‘व्हिजन’चा एक महत्त्वाचा भाग आहे. या प्रकल्पामुळे नवी मुंबई आणि रायगड परिसराचा विकास झाला असून, तिथे रोजगाराच्या लाखो संधी निर्माण होत आहेत.
डेटा सेंटर आणि डिजिटल पायाभूत सुविधा
आजच्या युगात डेटा हेच इंधन आहे. मुंबईला आशियातील सर्वात मोठे ‘डेटा सेंटर हब’ बनवण्यासाठी फडणवीस सरकारने विशेष सवलती आणि धोरणे राबवली. यामुळे जगातील मोठ्या तंत्रज्ञान कंपन्यांनी मुंबईत आपली कार्यालये आणि सर्व्हर्स सुरू केले आहेत, ज्यामुळे मुंबईची ओळख आता ‘फिनटेक सिटी’ म्हणून होत आहे.
नागरी पुनरुत्थान आणि सामाजिक समावेशकता
विकासाचे लाभ केवळ श्रीमंतांपर्यंत मर्यादित न राहता ते सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचावेत, हा फडणवीसांच्या धोरणांचा गाभा राहिला आहे.
धारावी पुनर्विकास आणि झोपडपट्टी पुनर्वसन
जगातील सर्वात मोठी झोपडपट्टी असलेल्या धारावीचा कायापालट करण्याचे स्वप्न फडणवीसांनी पाहिले आणि त्याला कायदेशीर व आर्थिक स्वरूप दिले. या पुनर्विकास प्रकल्पामुळे तिथल्या रहिवाशांना हक्काचे घर आणि रोजगाराची नवीन साधने मिळणार आहेत. तसेच बीडीडी चाळींचा पुनर्विकास करून मध्यमवर्गीय मुंबईकरांना न्याय देण्याचे काम त्यांच्या नेतृत्वाखाली झाले.
नागरी पुनरुत्थान आणि सामाजिक समावेशकता
विकासाचे लाभ केवळ श्रीमंतांपर्यंत मर्यादित न राहता ते सर्वसामान्यांपर्यंत पोहोचावेत, हा फडणवीसांच्या धोरणांचा गाभा राहिला आहे.
धारावी पुनर्विकास आणि झोपडपट्टी पुनर्वसन
जगातील सर्वात मोठी झोपडपट्टी असलेल्या धारावीचा कायापालट करण्याचे स्वप्न फडणवीसांनी पाहिले आणि त्याला कायदेशीर व आर्थिक स्वरूप दिले. या पुनर्विकास प्रकल्पामुळे तिथल्या रहिवाशांना हक्काचे घर आणि रोजगाराची नवीन साधने मिळणार आहेत. तसेच बीडीडी चाळींचा पुनर्विकास करून मध्यमवर्गीय मुंबईकरांना न्याय देण्याचे काम त्यांच्या नेतृत्वाखाली झाले.
वॉटर टॅक्सी आणि जलवाहतूक
मुंबईचा विस्तीर्ण समुद्रकिनारा असूनही जलवाहतुकीचा वापर अल्प होता. फडणवीस यांनी वॉटर टॅक्सी आणि रो-रो फेरी सेवा सुरू करून मुंबई-नवी मुंबई आणि अलिबाग दरम्यानचा प्रवास सुलभ केला.
प्रशासकीय पारदर्शकता आणि ‘वॉर रूम’ संकल्पना
प्रकल्प केवळ जाहीर करणे सोपे असते, पण ते पूर्ण करण्यासाठी प्रशासकीय इच्छाशक्ती लागते. मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी मंत्रालयात ‘मुख्यमंत्री वॉर रूम’ (CM War Room) स्थापन केली. या माध्यमातून मोठ्या प्रकल्पांमधील अडथळे, पर्यावरण परवानग्या आणि जमीन संपादनाचे प्रश्न एकाच टेबलावर सोडवले गेले. यामुळे प्रकल्पांचा खर्च वाढण्यापासून वाचला आणि ते वेळेत पूर्ण झाले.
भविष्यातील आव्हाने आणि शाश्वत विकास
केवळ काँक्रीटचे जंगल न उभारता, मुंबईला शाश्वत (Sustainable) शहर बनवण्यावरही भर दिला जात आहे. ‘इलेक्ट्रिक बसेस’चा ताफा वाढवणे, किनारपट्टीचे रक्षण करणे आणि सांडपाण्यावर प्रक्रिया करणारे मोठे प्रकल्प (STP) राबवून समुद्राचे प्रदूषण कमी करणे, यावर फडणवीस सरकारने विशेष लक्ष दिले आहे.
मुंबईची वाढती लोकसंख्या आणि मर्यादित जमीन हे सर्वात मोठे आव्हान होते. यावर उपाय म्हणून ‘व्हर्टिकल डेव्हलपमेंट’ आणि ‘ट्रान्झिट ओरिएंटेड डेव्हलपमेंट’ यांसारख्या आधुनिक संकल्पना फडणवीसांनी अमलात आणल्या. यामुळे रेल्वे आणि मेट्रो स्थानकांच्या आसपास सोयीसुविधांचे जाळे निर्माण होत आहे.
फडणवीसांची मुंबई – उद्याच्या भारताचे भविष्य
मुंबई ही केवळ एक शहर नाही, तर ती देशाची ऊर्जेचे केंद्र आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी गेल्या काही वर्षांत जे पेरले, त्याचे फळ आज मुंबईकरांना मिळत आहे. अटल सेतूवरून धावणारी वाहने असोत, मेट्रोमधील सुरक्षित प्रवास असो किंवा कोस्टल रोडवरील निसर्गरम्य दृश्य, या प्रत्येक कामात फडणवीसांची दूरदृष्टी दिसून येते.
येणाऱ्या काळात मुंबई ही जगातील सर्वोत्तम पाच महानगरांपैकी एक म्हणून गणली जाईल, यात शंका नाही. विकासाचा हा ‘मुंबई पॅटर्न’ आज इतर राज्यांसाठीही अभ्यासाचा विषय ठरला आहे. “मुंबईकरांचे जीवन सुसह्य करणे आणि शहराला जागतिक स्पर्धेत टिकवून ठेवणे” या ध्येयाने प्रेरित होऊन मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी मुंबईच्या नवनिर्माणाचा जो पाया रचला आहे, तो येणाऱ्या पिढ्यांसाठी एक अनमोल ठेवा ठरेल.
आजची मुंबई ही आधुनिक, वेगवान आणि सर्वसमावेशक आहे. या परिवर्तनाचे खरे शिल्पकार म्हणून मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचे नाव मुंबईच्या इतिहासात सुवर्ण अक्षरांनी कोरले गेले आहे अशी भावना मुंबईतील नागरिक आवर्जून व्यक्त करतात.
