सक्षम हृदयासाठी तणावमुक्त राहा’

मुंबई-आनंदी व तणावमुक्त राहिल्यास विविध प्रकारांच्या आजारांपासून दूर राहता येते, मात्र अतिरिक्त तणाव घेतल्यास हृदयावर येणारा ताण वाढतो आणि हृदयविकारासह हृदयविकाराचा झटका येण्याचीही शक्यता अधिक बळावते. त्यामुळे हृदयविकाराचा झटका येऊन गेलेल्या तसेच तो न आलेल्या मात्र खूप ताण घेणार्‍यांनी तणावमुक्त राहायला हवे, याकडे हृदयविकारतज्ज्ञांनी लक्ष वेधले आहे.
विविध प्रकारच्या सर्वेक्षणांमध्ये कमी वयामध्ये हृदयविकार होण्याचे प्रमाण वाढले असल्याचे आढळले आहे. पूर्वी 45 ते 50 या वयोगटामध्ये होणारा हृदयविकार आता तीस ते पस्तीस वयोगटातच होताना दिसतो. विविध प्रकारच्या ताणतणावामुळे हे हृदयाचे कार्यही प्रभावित होते, अतिरिक्त ताणामुळे हे कार्य बिघडते, असेही हृदयविकारतज्ज्ञांच्या निदर्शनास आले आहे. त्यामुळे या विकारांच्या वैद्यकीय उपचारपद्धतीमध्ये रुग्णांच्या नैराश्यग्रस्तता तसेच उदासीनतेसंदर्भातही वैद्यकीय चाचण्या करण्याची गरज अधोरेखित होत आहे. इंटरव्हेन्शन कार्डिओलॉजिस्ट डॉ. देव पहलजानी यांनी हृदय निकामी अवस्थेमध्ये हृदयाचे स्नायू कमकुवत किंवा ताठर झाल्यामुळे पंपिंगच्या कार्यक्षमतेवर परिणाम होतो, इस्केमिक हृदयविकारांच्या प्रमाणात मधुमेह आणि उच्चरक्तदाबासारख्या तक्रारी असलेले रुग्ण अधिक मोठ्या प्रमाणात दिसतात. अतिरिक्त ताणतणावामुळे उच्चरक्तदाबाचे प्रमाण वाढते, हृदय निकामी होण्यापूर्वी काही दिवस रुग्णांना संकेत मिळतात. ते ओळखून वैद्यकीय उपचार सुरू केले तर रुग्णांचा प्राण वाचवता येणे शक्य आहे.
मुंबईमध्ये विविध प्रकारचे हृदयविकार असलेल्या रुग्णांमध्ये नैराश्यग्रस्त रुग्णांचे प्रमाण 15 टक्के इतके आहे. कोरोनरी आर्टरी बायपास ग्राफ्टिंग झालेले 20 टक्के रुग्ण नैराश्यग्रस्त असतात, त्यामुळे त्यांच्यावर वैद्यकीय उपचार करताना अडचणी निर्माण होतात, नैराश्यग्रस्त व्यक्तींमध्ये विविध प्रकारचे शारीरिक बदल होतात, हृदयाचे ठोके वाढणे, रक्ताच्या गाठी होण्याचे प्रमाण अधिक होते. त्यामुळे वेदनांची तीव्रता वाढते, शस्त्रक्रियेनंतर हृदयाची क्रिया पूर्ववत होण्यामध्ये अडथळा निर्माण होतो. त्यामुळे हृदयविकारतज्ज्ञांनी या रुग्णांची उदासीनतेसंदर्भातही तपासणी करायला हवी, याकडे लक्ष वेधले आहे.
कॅल्शिअमची कमतरता- कार्डिओमायोपथी अ‍ॅण्ड हार्ट फेल्युअर सर्वेक्षणामध्ये कार्डिओमायोपथीच्या रुग्णांमध्ये कॅल्शियमची कमतरता, पोषक आहाराचा अभाव तसेच चयापचयाचे विकार अशी विविध कारणे आढळून आली आहेत. घर आणि करिअर या दोन्ही पातळ्यांवर करावी लागणारी कसरत, पालकत्वाचे बदलते स्वरुप, वाढलेल्या अपेक्षा, स्पर्धात्मक युगात सर्वोत्तम सिद्ध करण्याचा ताण, वाढते वजन, बॉडी शेमिंग अशा विविध कारणांमुळे महिलांमध्येही ताणतणाव वाढत आहेत. त्यामुळे पूर्वीपेक्षा तीन ते चार टक्क्यांनी महिला रुग्णांमध्येही ही वाढ झाल्याचे दिसून येते. हृदयविकाराची लक्षणे जाणवूनही त्याकडे दुर्लक्ष करण्याचे प्रमाण पुरुषांइतकेच महिलांमध्येही आहे.